Senet, Türk Ticaret Kanununda düzenlenen kıymetli evrak niteliğindeki belgelerden biridir. Kural olarak hak senede bağlı olduğundan, senet borçlusu senedi kendisine ibraz edene ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu nedenle kıymetli evrak niteliğindeki senedin korunması ve muhafazası önem teşkil etmektedir.
Senedin zayi olması; hak sahibinin elinde olmayan nedenlerle senedin kullanılamaz hale gelmesi, rızası dışında elinden çıkması, yanma, kaybolma üzerine bir şey dökülme, okunamaz hale gelme gibi durumlarda senedin zıyaından söz edilebilir.
Bu durumda senet üzerinde hak sahibi görünen gerçek ya da tüzel kişi; ödeme yeri ya da hamilin yerleşim yerindeki yetkili Asliye Ticaret Mahkemesinde senedin iptali davası açması gerekir. Bu davada senedin elinden rızası dışında çalındığını, kaybolduğunu, yandığını vb durumları ispatlayarak senedin iptali kararı alınması mümkündür.
Senedin kaybolması ya da çalınması halinde üçüncü kişi eline geçmesi ve borçluya ibrazı ihtimali mevcut olduğundan bu gibi durumlarda senedin iptali için açılacak davada mutlaka “ödeme yasağı” ihtiyati tedbiri istenmelidir. Böylece davanın devamı sırasında senedin kullanımının önüne geçilmiş olur. Mahkeme ödeme yasağı ihtiyati tedbiri için davacıdan senet bedelinin %10 ü ile %20 si arasında bir teminat yatırmasını talep etmektedir.
Ödeme yasağı kararı verilmesi halinde bunun senet borçlusuna tebliğ edilmesi gerekir zira borçlu ödeme yasağı olduğunu bilmeden senedi elinde bulunduran 3. Kişiye ödeme yapabilir. Bu konuda uyarılması hak kaybı yaşanmaması adına önemlidir.
Senedin iptaline ilişkin davada mahkeme, senedi elinde bulunduran 3. Kişilere senedi mahkemeye ibraz için bir süre verir ve bunu ilan ile duyurur. İlanda verilen süre içinde senedi sunan 3. Kişi olmaz ise senedin iptaline karar verilebilir.
Mahkeme senedin iptali kararı verir ise hak sahibi açısından alacağını hangi şekilde tahsil edeceği sorunu doğmuş olur. Bu durumda zayi olan senet artık hükümsüz olduğundan hak sahibi alacağı için ya yeni bir senet yapılmasını ya da alacak hakkını senetsiz ileri sürebilmeyi Mahkemeden talep etmelidir. Aksi halde hak kaybına uğranılabileceğini önemle hatırlatırız.
Senedin rıza dışı elden çıkması halinde kimde olduğu biliniyor ise senedin iptalinden başka senedin iadesi için de dava açılması mümkündür. Bu durumda mahkemeden, senedi elinde bulunduran kişinin senedi iade etmesine karar verilmesi talep edilir.
