Gece geç saatlerde telefonunuzda gezinirken bir şeyler satın alma isteği hissettiyseniz, yalnız değilsiniz. Ancak bu dürtüsel alışveriş alışkanlığı haline geldiğinde, sorunlar baş göstermeye başlar. Küresel bir araştırma, yetişkinlerin %7'sinin alışveriş bağımlılığı yaşadığını ortaya koyuyor. Genç kadınlar ise bu duruma daha yatkın. Liverpool'dan Ella Hewitt, 2021 yılında alışveriş bağımlılığının kendisini o kadar sarstığını belirtiyor ki, ayda 700 sterlin harcıyordu. Hızlı moda ürünlerine yaptığı bu harcamalar, çoğu zaman hiç giymediği kıyafetler için gerçekleşiyordu. 24 yaşındaki Ella, "Çocukluğumda fazla param yoktu, bu yüzden işe girdiğimde maaşım hesabıma geçer geçmez harcıyordum," diyor. Sosyal medyanın etkisiyle alışveriş yapma isteğinin arttığını vurgulayan Hewitt, TikTok ve Instagram'da sık sık alışveriş yaptığını belirtiyor. O dönemde bir okulda insan kaynakları asistanı olarak çalışıyordu ve harcamaları nedeniyle ailesinin evinden çıkamıyordu. Ella, yaptığı harcamalardan "dehşete düştüğünü" ifade ederek, harcamalarını kontrol altına almak için çeşitli stratejiler geliştirdi. Bunlardan biri, almak istediği her şeyi bir listeye koyup 30 gün beklemekti. "Eğer hala almak istiyorsam, o zaman alıyordum. Ama çoğu zaman o isteğin geçtiğini buluyordum," diyor. Ayrıca, kendisine günlük 1,000 sterlinlik hayali bir bütçe belirleyerek, alışveriş yapma isteğini bu şekilde tatmin etti. "Üç kez alabileceğim bir şeyi almayı taahhüt ettim," diyor Hewitt. Bu yöntemler sayesinde harcamalarını %60 oranında azalttığını belirtiyor. Şu anda etik moda influencerı olarak çalışıyor ve kendi giyim markasını kurmayı planlıyor. "Mükemmel değilim. İstediğim bir şeyi alacağım zamanlar oluyor. Ama çok daha fazla kontrol altındayım," diye ekliyor. Ukat Group, ülke genelinde bağımlılık tedavi merkezleri işletiyor ve son dönemde alışveriş bağımlılığı yaşayanların sayısında artış gözlemlediklerini bildiriyor. Bu bağımlıların %90'ının kadın olduğunu belirten grup, alışveriş bağımlılığının bazı belirtilerini sıralıyor. Örneğin, alışveriş yaptıktan sonra ruh halinin hemen düzelmesi veya sonrasında suçluluk ve utanç hissetmek bu belirtiler arasında yer alıyor. Ayrıca, harcama alışkanlıkları hakkında sevdiklerine yalan söylemek veya evde kullanılmayan birçok eşya bulundurmak da alışveriş bağımlılığının işaretleri arasında. Londra'dan 23 yaşındaki Dish Patel, öğrenci olduğu dönemde kıyafet, yiyecek, makyaj ve cilt bakım ürünlerine o kadar fazla harcama yaptı ki, 2,500 sterlinlik overdraftını doldurdu ve sürekli maddi sıkıntı içindeydi. Ella gibi, çocukken yeterince parası olmamasının bu bağımlılığa yol açtığını düşünüyor. Ancak bu alışverişlerin mutluluğu kısa sürüyordu. "Yeni paketlerinizi açtığınızda hissettiğiniz duygu harika ama dopamin etkisi geçince döngü tekrar başlıyor," diyor. Şu anda finansal danışman olarak çalışan Patel, zaman geçirmek için alışveriş uygulamalarında gezinmeyi alışkanlık haline getirmişti. Bu nedenle, Asos ve Pretty Little Thing gibi alışveriş uygulamalarını telefonundan kaldırdı ve tek tıklamayla alışveriş yapmayı zorlaştırmak için ApplePay'i devre dışı bıraktı. Ayrıca işe giderken banka kartlarını evde bırakmaya başladı. "Yanımda hazırladığım bir öğle yemeği getiriyordum ve tren biletimi bir gün önceden alıyordum... Bu, harcama yapmamak için alışkanlık kazanmama yardımcı oldu," diyor. Ayrıca, bir şey satın almak istediğinde, aynı miktarı tasarruf veya yatırım hesabına yatırma sözü verdi. "Bu işe yaradı çünkü parayı iki kez harcamak istemiyordum," diye ekliyor. Geçtiğimiz yıl Vanquis adlı bir bankanın yaptığı araştırma, Gen Z tüketicilerinin diğer yaş gruplarına göre daha fazla dürtüsel alışveriş yaptığını gösteriyor. Uzmanlar, sosyal medyanın hedefli reklamcılığı, influencer kültürü ve tek tıklamayla alışverişin bu durumu körüklediğini belirtiyor.
