Pfizer'dan Polonya ve Romanya'ya 2,2 milyar dolarlık haciz

Pfizer, Covid-19 aşıları nedeniyle Polonya ve Romanya hükümetlerine karşı 2,2 milyar dolarlık borç iddiasıyla dava açtı. İlaç şirketi, bu ülkelerin hava trafik kontrolü gelirlerine haciz koymaya başladı. Wall Street Journal'in haberine göre, Pfizer, iki ülkeye de toplamda 2,2 milyar dolara ulaşan borçları nedeniyle hukuki yollara başvurdu. Davanın temelinde, imzalanan ancak artık ihtiyaç duyulmayan Covid-19 aşıları bulunuyor. Şirket, henüz üretilmemiş ve artık gereksiz hale gelen milyarlarca dolarlık aşıların satın alınmasını talep ediyor. Nisan ayında Pfizer, Polonya ve Romanya’yı toplam 90 milyondan fazla dozluk anlaşmalara bağlı tutmayı başarmıştı. Şirket, alacağını tahsil edebilmek için, havayollarının Polonya ve Romanya hava sahasını kullanmak için ödedikleri ücretlere haciz koyabilmek için mahkemeden onay aldı. Bu durum, pandeminin karanlık günlerinden kalan en sıra dışı hukuk mücadelelerinden biri olarak dikkat çekiyor. Aynı zamanda, şirketlerin devletlerden alacak tahsil etmeye çalışırken ne kadar alışılmadık yöntemlere başvurabildiğini de gözler önüne seriyor. Pfizer’ın bu hamlesi, Polonya ve Romanya’nın hava seyrüsefer kurumlarının tepkisini çekti. Polonya Hava Seyrüsefer Hizmetleri Ajansı CEO’su Magdalena Jaworska-Maćkowiak, “Havayolları bizim sunduğumuz hizmet için para ödüyor ve bizim paramız rehin alınıyor. Aşılarla ilgili dava devlet ile Pfizer arasında. Havacılıkla hiçbir ilgisi yok.” dedi. Jaworska-Maćkowiak, Pfizer’ın girişiminin hava seyrüsefer kurumunun bütçesinin yüzde 80’inden fazlasını oluşturan fonlara erişimi kestiğini belirtti. Aşı borcunun bu gelirlerle kapatılmasının beş yıla kadar sürebileceğini de ekledi. Pfizer ise attığı adımların sözleşmenin uygulanmasını sağlamak için uygun ve ölçülü olduğunu savunuyor. Şirket sözcüsü, “Mahkemenin Pfizer lehine verdiği karar, Avrupa’nın pandemiye başarılı yanıtının temelini oluşturan sözleşme yükümlülüklerinin önemini teyit ediyor” şeklinde konuştu. Pfizer'ın talebi, 2021'deki pandemi günlerine kadar uzanıyor. O yıl, Avrupa Birliği, 27 üye ülke adına yüz milyonlarca doz Covid-19 aşısını güvence altına almak için tarihi bir anlaşma müzakere etmişti. BioNTech ile birlikte aşı geliştiren Pfizer, bu anlaşma kapsamında Avrupa’da üretim ve teslimata ilişkin taahhütlerde bulundu. Ancak, dünyanın aşıya ulaşmak için yarıştığı bir dönemde yapılan bu anlaşma, Avrupa’nın ihtiyaç duyduğundan çok daha fazla dozla baş başa kalmasına yol açtı. Diğer AB ülkeleri sözleşmelerden çıkmak için uzlaşmaya giderken, Polonya ve Romanya buna direndi. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden kısa süre sonra ve pandeminin etkisi azalırken, Polonya 2022’nin başlarında 63 milyon ek dozu teslim almayı artık karşılayamayacağını açıkladı. Romanya da benzer bir tutum sergiledi. Şirketlerin devletlerden alacaklarını tahsil etmek için sıra dışı yöntemlere başvurması yeni bir durum değil. Daha önce Elliott Investment Management, 2012’de Arjantin’in borç temerrüdü nedeniyle bir donanma gemisine el koydurmuştu. Eurocontrol, Avrupa'da hava trafik kontrol ücretlerinin doğrudan ulusal kurumlara değil, önce kendisine ödendiğini ve ardından ülkelere dağıtıldığını belirtiyor. Eurocontrol, kısa süre önce bu fonların şirketler tarafından haczedilmesini zorlaştıran yeni hukuki korumalar elde etti. Ancak bu korumalar, 9 Ağustos’ta yürürlüğe girdiği için Polonya ve Romanya’nın fonlarına daha önce konulan hacizleri kapsamıyor. İki ülke de karara itiraz etti ve temyiz duruşmalarının ekim ve ocak aylarında görülmesi bekleniyor.