Enerji Şirketlerine Yönelik Yeni Vergi Düzenlemeleri

Petrol fiyatlarındaki artış, enerji şirketlerinin kârlarını önemli ölçüde artırırken, hükümetler bu ek kazançlardan pay almak için yeni vergi düzenlemeleri devreye sokmaya başladı. Birleşik Krallık, Romanya, İtalya, Portekiz ve Polonya gibi ülkeler, enerji şirketlerine yönelik olağanüstü kâr vergileri uygulamaya koydu. Son dönemde yaşanan arz kesintileri ve Ortadoğu'daki üretim kaybı, küresel petrol piyasasında sıkışıklığa yol açarak enerji zincirinin tüm halkalarında gelir artışına neden oldu. Savaşın etkisiyle petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkmasıyla, sekiz büyük petrol şirketinin yalnızca ilk mali çeyrekte yaklaşık 93 milyar dolar kâr elde ettiği tahmin ediliyor. Eğer petrol ve doğalgaz arzı savaş öncesi seviyelere dönmezse, bu şirketlerin yıl sonuna kadar toplam kârının 234 milyar dolara ulaşabileceği öngörülüyor. Hürmüz Boğazı'ndaki arz kesintileri ve Ortadoğu'daki rafinerilere yönelik saldırılar, ham petrol arzını sıkıştırarak benzin, motorin ve jet yakıtında kıtlık riskini artırdı. İkinci çeyrekte savaş nedeniyle küresel rafineri üretiminin yaklaşık yüzde 6'sı devre dışı kaldı. Bu durum, Asya'daki bazı rafinerilerin üretimlerini düşürmesine ve Çin'in ithalat kaybını dengelemek için rafineri faaliyetlerini kısıtlamasına yol açtı. Arzın daralması, rafine ürün fiyatlarını artırırken, çalışan rafinerilerin fiyatlama gücünü de yükseltti. Bu gelişmeler, hükümetleri harekete geçirdi. Enerji şirketlerinin maliyetleri aynı hızda artmadan petrol ve rafine ürün fiyatlarının yükselmesi, “savaş kaynaklı ekstra kazanç” tartışmalarını alevlendirdi. Birleşik Krallık ve Romanya, enerji şirketlerine yönelik doğrudan “aşırı kâr” vergisi uygulayan ülkeler arasında öne çıkıyor. Özellikle Birleşik Krallık'ta, 2022'de getirilen Energy Profits Levy, petrol ve gaz şirketlerinin ekstra kazançlarını hedef alıyor. Bu vergi oranı, Kasım 2024 itibarıyla yüzde 38'e çıkarılacak. Mevcut vergi yüküyle birlikte Kuzey Denizi petrol ve gaz faaliyetlerinde efektif marjinal oran yüzde 78'e kadar yükselebiliyor. Romanya ise farklı bir yöntem benimseyerek, enerji zincirinin gelirine yüzde 0,5 vergi uyguluyor. Bu düzenleme, 2026 sonuna kadar geçerli olacak. İtalya, 2026 ve 2027 vergi dönemlerinde enerji şirketlerine ek vergi yükü getirdi. Portekiz, 2026'da petrol ve rafineri kârlarının 2024-2025 ortalamasının yüzde 20’sinden fazla olan kısmına yüzde 33 oranında dayanışma katkısı getirecek bir düzenlemeyi onayladı. Ancak bu düzenleme henüz parlamentonun onay sürecinde. Polonya'nın yaklaşımı ise daha sert. Yakıt üreten, ticaretini yapan veya ithal eden şirketlerin 2025 satış gelirlerinin yüzde 120'si üzerinden vergi alınması planlanıyor. Bu durum, enerji maliyetlerinin artmasıyla birlikte hükümetlerin enerji şirketlerinden daha fazla kamu payı almak için attığı adımların bir parçası olarak değerlendiriliyor.