ABD-Türkiye Yaptırımlarında Çözüm Arayışları

ABD'nin Türkiye'ye uyguladığı yaptırımların kaldırılması için izlenecek yollar ve bu süreçteki gelişmeler, uluslararası ilişkilerde önemli bir gündem maddesi olarak öne çıkıyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun gerçekleştirdiği görüşme, bu sürecin nasıl ilerleyeceğine dair ipuçları taşıyor. Görüşme sonrası herhangi bir resmi açıklama yapılmamış olsa da, iki bakanın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ABD Başkanı Donald Trump'ın ele aldığı konuların takibini tartıştıkları düşünülüyor. ABD'nin Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, hem ABD'de hem de Türkiye'de atılması gereken adımları gerektiriyor. Trump yönetimi, ABD Kongresi nezdinde girişimlerini yoğunlaştırırken, Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı ancak aktif hale getirmediği S-400 füze savunma sistemi konusunda nasıl bir karar alacağı merakla bekleniyor. Trump, 2017-2021 yılları arasındaki başkanlık döneminin son aylarında CAATSA'yı Türkiye için kullanma kararı almış ve yasada belirlenen 12 yaptırımdan beşini uygulamıştı. Bu yaptırımların nedeni, Türkiye'nin 2019'da S-400'leri satın alması ve topraklarına konuşlandırmasıydı. Trump, altı yılın ardından 'ABD'nin dostlarına yaptırım uygulamak istemediğini' belirterek, CAATSA yaptırımlarının kaldırılması için Washington'da bir çalışma yürütüldüğünü açıkladı. Bu çalışmanın, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Hazine Bakanı Scott Bessent tarafından takip edildiği belirtildi. Ancak yaptırımların kaldırılması kolay bir süreç değil. CAATSA, 2017'de ABD Kongresi tarafından kabul edilen bir federal yasa olduğundan, Türkiye'ye yönelik yaptırımların kalıcı olarak kaldırılması için yasal bir değişiklik gerekiyor. ABD Kongresi, Rusya'dan S-400 satın alan Hindistan'a yaptırım uygulanmaması için 2022'de bir yasa çıkartmış ve böylece Asya-Pasifik bölgesindeki en önemli müttefikinin CAATSA'dan etkilenmemesini sağlamıştı. Trump yönetiminin Türkiye için de benzer bir çözüm bulması için yasal bir değişiklik yapması gerekiyor. Ancak yasada açıkça yaptırımların Türkiye'nin S-400 savunma sistemini elinde bulundurmaya devam ettiği sürece uygulanacağının belirtilmesi, Trump yönetiminin hareket alanını kısıtlıyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Türk diplomatlarla temaslarında bu noktaya işaret ettiği, yasada kullanılan dil ve koşulların sertliği nedeniyle çözüm bulunmasının zor olduğunu ifade ettiği biliniyor. CAATSA, ABD Başkanı'na yaptırımların geçici bir süre için uygulanmaması için muafiyet hakkı kullanma yetkisi de veriyor. Trump'ın Türkiye açısından bu yetkisini kullanması için somut bilgi ve gelişmelere dayalı kapsamlı bir raporu Kongre'ye iletmesi gerekiyor. Bu bilgilendirmenin, Türkiye'nin S-400'leri kullanmayacağı ve bundan sonra Rusya ile herhangi bir benzer anlaşma yapmayacağı garantisini içermesi öngörülüyor. Ancak muafiyetin geçici olması nedeniyle bu adım Ankara tarafından tercih edilmiyor. ABD'nin elini rahatlatacak gelişme, Türkiye'nin S-400 konusunda ABD ve Rusya'nın da onay vereceği bir formül bulması olacak. Türkiye, 2019'da topraklarına yerleştirdiği S-400 savunma sistemlerini bir kez yapılan deneme atışı dışında hiç kullanmadı. Ancak bu 'kullanmama' durumu ABD yasalarındaki koşulu karşılamıyor. Bu nedenle son dönemde sıkça dile getirilen ancak uygulama olasılığı düşük olan formül, S-400'lerin üçüncü bir ülkeye transferi. Türkiye ile Rusya arasında yapılan anlaşmada 'son kullanıcı' maddesi olduğu için, Ankara'nın bu adımı atması için Moskova'nın da onayını alması gerek. CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasının yaratacağı en önemli etki, Türkiye ile ABD arasında savunma sanayi işbirliğinin önündeki engellerin kalkması ve yeni bir ivmenin başlaması olarak görülüyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da bu durumu değerlendirirken, Türkiye ile ABD arasındaki F-35 savaş uçağı sorununun da CAATSA'nın kaldırılmasının ardından çözülebileceği olasılığını dile getirmişti. Bu süreçte dikkatle değerlendirilecek gelişmeler, Trump yönetiminin Kongre'de Türkiye lehine bu adımı atmak için bir çözüm arayışına girmesi olacak.